واژه پژوهش، اسم مصدر از فعل پژوهیدن است. این فعل در متنهای کهن پارسی مانند شاهنامه و کیمیای سعادت به معنی «جستوجو کردن» به کار رفته است. بن آینده این فعل «پژوه» و بن گذشته آن «پژوهید» است.
پژوهش، مجموعه فعالیتهای هوشیارانه و نظاممند برای کشف، بازنگری پدیدهها، رخدادها و فرضیههاست که نقش مهمی را در تولید علم و فناوری و دستیابی به توسعه فراگیر و پایدار ایفا میکند.
پژوهش نقطه آغازین حرکتهای بنیادی در هر جامعه و اساسیترین نیاز آن برای رسیدن به پیشرفت، توسعه، رفاه اجتماعی و استقلال واقعی است و نتایج حاصل از آن باید شاخص حرکتهای دولتمردان در مسائل مختلف قرار بگیرد.
بدیهی است که کمتوجهی به نتایج حاصل از تحقیقات موجب بروز آسیبهای جدی در صنعت کشور میشود و هیچ کشوری بدون پژوهش توسعه نمییابد. براساس مطالعات صورتگرفته، کشورهایی توانستهاند بازارهای دنیا را در اختیار بگیرند که در زمینه پژوهش سرمایهگذاری نمودهاند و شاید یکی از تفاوتهای مهم جوامع سنتی با جوامع مدرن و توسعهیافته در میزان و نوع اهمیت دادن به پژوهشهایی باشد که در آن جوامع انجام میشود.
در کشور ما از سال 1379 به منظور ترویج فرهنگ پژوهش، چهارمین هفته آذرماه- با توجه به نامگذاری 25 آذر به نام روز پژوهش- از طرف وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هفته پژوهش نامیده شده است. از آن تاریخ تاکنون، هر سال در هفته پژوهش بحث اهمیت آن بارها بیان شده، ولی همچنان تحقیق و پژوهش در ایران مهجور مانده است. متأسفانه فرهنگ پژوهش و علمجویی به عنوان یک اصل در چارچوب مسائل کلان جامعه ما دیده نمیشود. بیشتر برنامههایی که درکشور اجرا میشود بدون پشتوانه علمی است و شکست بسیاری از برنامههای غیرکارشناسی خود گواه این امر است. در کشور ما علیرغم وجود نیروی متخصص و بودجه کافی، در بخش ارتقای کیفی کالاها، تولید و پژوهش سرمایهگذاری کافی نشده است.
یکی از معضلات مقوله تحقیق در ایران، عدم وجود نظام آموزشی مبتنی بر تحقیق و پژوهش است. به علت کاستیهای سیستم آموزشی ما به پژوهش کمتر بها داده شده است و این فرآیند در مقاطع بالاتر یعنی دانشگاهها نیز ظهور پیدا کرده است، به طوری که دانشجویان ما در دورههای عالی تحصیلی نیز علاقه کمتری به کارهای تحقیقاتی از خود نشان میدهند و این ضعف در بین آنها موجب میشود که در پایان تحصیل به رغم گرفتن مدرک فاقد تجربه کاری باشند. پویایی و ارتقای سطح علمی دانشجویان نیازمند توسعه فعالیتهای پژوهشی در دانشگاههاست که رسیدن به این مهم در گرو فراهم شدن شرایط مناسب از طرف مسئولان اجرایی میباشد.
چند راهکار جهت فراهم شدن این زمینه:
1- اهمیت و پافشاری استادان به تحقیق در دروس خود، موجب جوشش فکری در دانشجویان و هدایت آنها از قالب کتابهای درسی به سمت مطالعات جامعتر میشود.
2- توسعه امکانات کتابخانهای و آزمایشگاهی، عامل موثری در جهت گرایش به تحقیقات در زمینههای مختلف خواهد بود.
3- حمایت مالی از پژوهشگران و محققان و تشویق آنها از همان ابتدای کار تحقیقی، موجب جلوگیری از پدیده فرار مغزها و در نهایت حل معضل کمبود نیروی انسانی متخصص خواهد شد.
4- برقراری ارتباط دایمی بین نهادها و مراکز علمی، پژوهشی و دانشگاهی باعث میشود که مدیران سازمانها و شرکتها با ارایه سفارش و استفاده از نتایج حاصل از پژوهش با صرف هزینه کمتری، بهره بیشتر و بهتری ببرند.
5- توجه به ارزش و جایگاه پژوهش در اصلاح زیرساختهای فرهنگی و نهادینه کردن آن در جهت بهکارگیری در امور اجرایی کشور، چرا که در جامعهای که پژوهش در آن نهادینه نشده باشد، تحقیقات بیشتر جنبه صوری به خود گرفته و قابل استفاده نمیباشد.
نتیجه اینکه مهمترین رسالت هفته پژوهش این است که این تفکر را در اذهان مسئولان و مردم ایجاد نماید که تحقیق و پژوهش نقش مهمی در پیشرفت کشور دارد و برای داشتن ایرانی آزاد و مترقی باید به آن بها دهیم.
در پایان نباید این نکته را از نظر دور داشت که وضعیت تحقیق و پژوهش در کشورمان نسبت به سالهای گذشته نسبتاً بهتر شده است، اما هنوز با ایدهآلها و استانداردها فاصله زیادی دارد.
امید که در آینده نه چندان دور موانع و مشکلات فراروی تحقیق و پژوهش رفع شود و این گوهر ارزنده بتواند در بین فرهیختگان دانشگاهی جایگاه اصلی خود را به دست آورد.
منبع: سایت سازمان تبلیغات اسلامی
